Medeniyetler Kavşağı DÖRTYOL

Çeşitli medeniyetlerin yaşadığı bölge 13-14. yüzyıllardan itibaren yoğun Türkmen yerleşimine sahne olmuş, Oğuzların Üçoklar boyuna mensup olan Özeroğulları Beyliği bölgede uzun süre hüküm sürmüştür. Osmanlı hakimiyeti döneminde de bölge Özer (Uzeyir) sancağı olarak yönetilmiş, bu idari birim Arsuz ve Darbısak bölgelerini de içine almıştır. Osmanlı döneminin ilçemizdeki
en önemli eserleri Payas'taki Sokoklu Külliyesi, liman ve Cin Kulesi'dir. Dörtyol ve çevresinde 18. ve 19. yüzyıllarda yaşanan Küçükalioğulları olayı sayılmazsa sakin bir yaşayış görülmüştür. 19. yüzyılda Üzeyir ve Beylan sancakları Adana Vilâyetine
mülhak idi ve Adana valisi bu iki sancağın da mutasarrıfı idi.

Dörtyol'un merkezi olan Çokmerzimen Köyü kurulmadan önce çevresinde Özerli, Ocaklı, Payas, Kuzuculu, Çaylı ve Karakese Köyleri bulunmaktaydı.

Eskiden hayvancılıkla uğraşan konar göçerler İç Anadoluídan Çukurovaíya oradan da Halep'e kadar gider gelirlerdi. Her gittikleri yerlerde hayvanlarını otlatır ve konaklarlardı. Şimdiki Merkez Camii karşındaki Seçer Oteli yanında üç çınar ağacı bulunmakta idi. Konar göçerler hayvanlarını burada otlatırlar ve konaklarlardı.

Daha sonra bölgeye Ermeniler gelerek şimdiki çarşı meydanından dağa doğru olan araziye yerleşmişlerdir.

Ermeniler sanatla, ticaretle, yapı ustalığı ile uğraşırlar ve eşeklerle dağdan odun getirip satarlardı.

Dörtyol'un kurtuluş tarihi kesin olarak bilinmemekle beraber kaynak şahısların anlattıklarına göre 19. yüzyılda kurulduğu tahmin edilmektedir.

Bu tarihlerde Dörtyol'a ilk defa Abdurrahmanlar, Çankırlar, Delisüllüler, Bölükbaşılar gelip yerleşirler. Daha sonra Bozdoğanlar, Karabeyler, Akkoyunlular, Türkoğulları gelip yerleşir.

Şimdiki çarşı içinden dört anayöne giden yolun orta kısmında dağ ile denizi, Çukurova ile Hatayíı birbirlerine bağlıyan
dört ana geçiş yolu bulunmaktadır.

1900 yılında büyüyüp köy olunca İmraniye adı verilmiş ve Payas'a bağlanmış; 1906ída da bucak olunca Erzin'e bağlanmıştır.
Dörtyol bucak olunca kuzeye otuz ev, batıya da on ev Türk gelip yerleşmiştir. 1909 yılında ilçe olmuş ve ilçe merkezindeki
dört ana yöne giden yoldan dolayı DÖRTYOL adını almış ve Adana'ya bağlanmıştır.

Şehir merkezinden dağa doğru genişleyen ve gelişen Dörtyol'a Kafkasya, Van, Erzincan, Girit ve Yugoslavya'dan
göçmenler gelip yerleşmişlerdir.